ئۇيغۇر

قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ ئۇمۇمى ئەھۋالى:قەشقەر ۋىلايىتى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايوننىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان. شەرقى تەرپى خوتەن ۋىلايىتى بىلەن چىگىرلىنىدۇ. غەربى شىمالى قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتۇنۇم ئوبلاستى بىلەن، شەرقىي شىمالىي ئاقسۇ ۋىلايىتى بىلەن تۇتىشىدۇ، قەشقەر ۋىلايىتىگە قەشقەر شەھىرى، قەشقەر كونىشەھەر ناھىيسى، قەشقەر يىڭىشەھەر…

تۇرسۇن ياسىن قەدىمقى ۋادا -ئىلى ۋادىسى ئۆزىنىڭ تالاي زور ۋەقەلەرنى بېشىدىن كەچۈرگەن تارىخىي جايلىرى ۋە بۇ زور ۋەقەلەرنىڭ جانلىق شاھىدى بولغان مول مەدىنىي مىراسلىلىرى بىلەن مەملىكىتىمىزنىڭ ئىچى -سىرتىدىكى تارىخچىلارغا مەشھۇردۇر.بۇ ۋادىنى ئېچىش ۋە گۈللەندۈرۈشتە ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشقان قەدىمقى ئۇيغۇرلار ۋە…

تۇرغۇن يىلتىز ﻣﯘﮬﻪررﯨﺮدﯨﻦ : ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﻪﻟﻠﻪردﯨﻜﻰ ﺳﺎﭘﺎﻟﯩﻖ ﺧﻪﻟﻖ ﮔﯜزەل ﺋﻪﺧلاﻗﻨﻰ ﺋﯩﻨﺴﺎن ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﺪا ﺋﯧﺴﯩﻠﺰادﯨﻠﻪرﭼﻪ، ﺑﻪﺧﺘﻠﯩﻚ ﻳﺎﺷﺎﺷﻨﯩﯔ ﺋﻪڭ ﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻘﻰ ﺷﻪرﺗﻰ، ﮔﯜزەل ﺋﻪﺧلاق ﻣﯘﻧﺪاق ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺋﺎﻣﯩﻠلاردﯨﻦ ﺗﻪرﻛﯩﺐ ﺗﺎﭘﯩﺪۇ، دەپ ﻗﺎراﻳﺪۇ: ﺋﻪدەپ – ﻗﺎﺋﯩﺪﯨﻠﯩﻚ ، ۋاﻗﯩﺘﭽﺎﻧﻠﯩﻖ (ۋاﻗﯩﺖ ﻗﺎرﯨﺸﻰ ﻳﯘﻗﯩﺮى ﺑﻮﻟﯘش ) ، ﻣﻪﺳﺌﯘﻟﯩﻴﻪﺗﭽﺎﻧﻠﯩﻖ، ﻟﻪۋزﯨﺪە…

ئابدۇراززاق قادىر ﺋﯘﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﻧﺎﺧﺸﺎ – ﺋﯘﺳﺴﯘل ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﻰ ۋە ﺋﻮﻳﯘن ﻣﻪدەﻧﯩﻴﯩﺘﻰ ﻧﺎﮬﺎﻳﯩﺘﻰ ﺋﯘزاق ﺗﺎرﯨﺨﻘﺎ ﺋﯩﮕﻪ. ﺗﺎرﯨﺨﯩﻲ ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﻪرﮔﻪ ﻗﺎرﯨﻐﺎﻧﺪا، ﺗﯜرﻛﯩﻲ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪر ﺋﻮۋﭼﯩﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪن ﺷﯘﻏﯘﻟلاﻧﻐﺎن ﺋﻪڭ ﻗﻪدﯨﻤﻜﻰ دەۋرﻟﻪردﯨلا ﺑﯩﺮەر ﺋﯩﺸﺘﯩﻦ ﻧﻪﺗﯩﺠﻪ – ﻣﯘۋەﭘﭙﻪﻗﯩﻴﻪت ﻗﺎزاﻧﻐﺎﻧﺪا، ﺧﻪﻳﺮﻟﯩﻚ ﻛﯜﻧﻠﻪردە ﻗﯧﺮى – ﻳﺎش، ﺋﻪر – ﺋﺎﻳﺎﻟلار ﺑﯩﺮ…

(ئوبزور) ئەركىنجان ئەمەت ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ھازىر ئەدەبىيات تارىخىدا ئاز كۆرۈلىدىغان ھەممە ئېقىملار بەس – بەستە سايراش ۋەزىيىتى بارلىققا كېلىپ مىسلى كۆرۈلمىگەن گۈللىنىش مەنزىرىسى شەكىللەنگەن بولسىمۇ، ئەمما ئۇيغۇر ئەدەبىيات گۈلزارىدا ئىلمى فانتازىيىدىن ئىبارەت، بۇ كېيىن كىرگۈزۈپ قويۇلغان نازۇك نوتا تېخى ئۆزلىشىپ…

نۇرمۇھەممەت توختى 1. «مىللىي بۇرژۇئازىيە»نىڭ ئېنىقلىمىسى ئوتتۇرا مەكتەپتە سىياسەت دەرسى ئۆتىدىغان ئوقۇتقۇچۇم «دەللال بۇرژۇئازىيە» نى باشقا يۇرت ۋە باشقا ئەللەردە ياسالغان سانائەت مەھسۇلاتلىرىنى يۆتكەپ سېتىپ باي بولغانلار دەپ، «مىللىي بۇرژۇئازىيە»نى ئۆز يۇرتى ۋە ئۆز ئېلىدىكى خام ئەشيالارنى پىششىقلاپ ئىشلەپ، سانائەت…

مۇھەممەتجان راشىدىن 1940-يىلى 6-ئاينڭ 19-كۈنى غۇلجا ناھىيىسى ئونيار يۈزى يېزىسىنىڭ يۇقىرىقى مەھەللىسىدە دىھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپنى شۇ يېزىدا تۈەەتكەندىن كېيىن،-1955يىلىدىن-1958يىلىغىچە سابىق شىنجاڭ يېزا ئىگىلىك تېخنىكومىدا ئوقىغان.ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن،1968-يىلى 7-ئايغىچە،چاپچال ناھىيىسى ۋە غۇلجا ناھىيىسى ئونيار يۈزى ئوتتۇرا مەكتىپىدەخىزمەت…

شەيئىلەرنىڭ رولى شۇ شەيئىنىڭ قىممىتىنى بەلگىلەيدۇ. غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرىمۇ شۇنداق. غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرىدا تارىخ، مەدەنىيەت، گۈزەللىك، ئىلىم – پەن، ئېتىكا، مائارىپ، ئىقتىساد، ئىجادىيەتلەرگە ئائىت خىلمۇ – خىل بايلىقلار بولۇپ، مۇناسىپ ھالدا شۇلارنىڭ رولى بولغاچقا، بۇلارنىڭ خىلمۇ – خىل…

چاپان، كۆڭلەك ، ئاياغ– ئۇيغۇر ئەرلىرىنىڭ كىيىمى بىر قەدەر ئاددى ، ئازادە ، ئاساسلىقى يەكتەك ، تون، پەشمەت، نىمچە، كۆڭلەك، پوتا قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. ئۇيغۇرلار تاش كىيىمنى بىردەك چاپان (tfapan) دەپ ئاتايدۇ. ئەرەنچە كىيىملەر كۆپرەك قوي تېرىسىدىن، يۇڭدىن، يىپەك ۋە پاختا…

شىنجاڭ قەدىمقى زاماندىن تارتىپ يىپەكچىلىك بىلەن دۇنياغا مەشھۇر. جەنۇبىي شىنجاڭنىڭ خۇتەن ۋە قەشقەر رايۇنلىرىدا يىپەكچىلىك بىر قەدەر بۇرۇن تەرەقىي قىلغان. شۇنىڭ ئۈچۈن گىرمانىيىلىك مەشھۇر خېوگراف ۋە ئارخېئولوگ رىچخوۋىن (1833-1905) بۇ يەرگە <يىپەكيولى> دەپ نام بەرگەن ۋە قەدىمقى ئۇدۇن يەنى خۇتەننىڭ…

غالىب بارات ئەرك يېقىنقى يىللاردىن بېرى مەملىكەت مىقياسىدا قوزغالغان كروران قىزغىنلىقى كىشىلەرنى قىزغىن بىر تېمىغا جەلپ قىلماقتا ، ئۇ بولسىمۇ كروراننىڭ نوپۇسى قانچىلىك؟ ئۇلار نەگە كەتكەن ؟ زامانىمىزدا ئۇلارنىڭ ئەۋلادلىرى بارمۇ؟ دېگەندىن ئىبارەت. بۇ ماقالىمىزدا ئەنە شۇ سوئاللارغا جاۋاب ئىزدىنىدۇ…

جېلىل ئاۋۇت « تەكلىماكاننى ھاياتلىق ماكانىغا ئايلاندۇرۇپ ياشاپ كېلىۋاتقان ئەمگەكچان» ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدىكى مىللىي روھى، ئۆرۈپ ئادىتى،ماددىي تۇرمۇش ۋە مەنىۋىي پائالىيەتلىتلىرى ھەم ئاچچىق قىسمەت لىرنىڭ روشەن كارتىنىسىنى سىزىپ بەرگەن يىرىك ئەسەر- «يىگانە ئارال» ئەختەم ئۆمەرنىڭ تۇنجى نەشىرقىلىنغان رومانى بولۇپ،…