ئۇيغۇر

( ئەدەبىي ئاخبارات ) پلانلىغۇچى: قادىر مەخسۇت، مۇسا ئەھەد، ئىمىرھەسەن مەخمۇت خاسلىق ھەققىدە مۇلاھىزە بىر قارىساق جاھاندىكى خىلمۇخىل مەدەنىيەت ئەندىزىلىرى بىزنى ئۆزلۈك، خاسلىقىمىزدىن بارغانچە يىراقلاشتۇرۇپ بېرىۋاتقاندەك؛ يەنە بىر قارىساق ئاۋام ئارىسىدا يىمىرىلمەس يىلتىز تارتقان مەدەنىيەت ئەنئەنىلىرى؛ تالاي ئەسىرلەر مابەينىدە قىممەتلىك…

ياقۇت جۇمھۇرىيىتى رۇسىيە فىدىراتسىيىسى قارمىقىدىكى جۇغراپىيلىك جەھەتتىن ياۋرو-ئاسىيانىڭ ئەڭ شەرقى شىمالىغا، تېنچ ئوكياننىڭ غەربى شىمالى قىسمى بىلەنشىم الى مۇز ئوكياننىڭ ئۇچرىشىش نۇقتىسىغا جايلاشقان تاغلىق ۋە ئىپتىدائىي ئورمانلىق بىلەن قاپلانغان كىلىماتى ئىنتايىن سوغۇق جۇمھۇرىيەت بولۇپ، زىمىنىدا مول ياغاچ ماتېرىياللىرى بولغانلىقتىن دۇنيانىڭ…

ئۇيغۇر يېڭى دېموكراتىك ئەدىبىياتنىڭ بايراقدارى، ۋەتەنپەرۋەر ئىنقىلاپچى شائىر ئابدىخالىق ئۇيغۇر1901-يىلى تۇرپان شەھىرىدە تۇغۇلۇپ. 1933-يىلى جاللات شىڭشىسەي تەرىپىدىن قىيناپ ئۆلتۈرۈلگەن.ئابدىخالىق ئۇيغۇر، بالىلىق چاغلېرىدا مەكتەپتە ئوقۇپ ئەرەپ، پارس تىللېرىنى ئۈگەنگەن، كىيىنچە ئاتىسىنىڭ سودىگەرلىك ئىشلېرى بىلەن يۇرت ئارىلاپ ، خەنزۇ ، مۇڭغۇل ۋە…

كىتاپ « دۇنيا تارىخى تىزىسلىرى— جانلىقلار ۋە ئىنسانىيەتنىڭ قىسقىچە تارىخى » ئەنگىلىيەلىك ئەپەندى(1866~1946) نىڭ ئەسىرى بولۇپ، كىتاپتا يەر شارىنىڭ شەكىللەنگەن ۋاقتىدىن تارتىپ 1-دۇنيا ئۇرۇشىغىچە بولغان تارىخ ، يەنى دۇنيادىكى ھەرقايسى مۇھىم مەدىنىيەتلەرنىڭ تەدرىجى تەرەققىيات جەريانى، ئىنسانلار قولغا كەلتۈرگەن مۇۋەپپەققىيەتلەرى ۋە…

نەسرىدىن ئەپەندىنىڭ تارىخىي شەخس ياكى خەلق ئەدەبىياتىدىكى غايىۋى ئوبراز ئىكەنلىكى توغرىسدا خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق تەتقىقاتچىلار ئارىسدا ئوخشاشمىغان قاراشلار بولغان، ھەتتا نەسرىدىن ئەپەندى لەتىپىلىرى تارقالغان رايونلاردىكى ھەر قايسى خەلقلەر ئۇنى ئۆز يۇرتىدا ياشىغان دانىشمەن دەپ قاراپ كەلگەن. ئەمما نەسىردىن ئەپەندى ھەققىدىكى رىۋايەتلەر…

1901 – يىل 2- ئاينىڭ 9- كۈنى تاڭ سەھەردە، تۇرپان يېڭىشەھەردىكى ئاۋات سودا دۇكانلىرى جايلاشقان بىر كوچىدا، مەرىپەتپەرۋەر تىجارەتچى ئابدۇراخمان مەخسۇم ئائىلىسىدە بىر ئوغۇل دۇنياغا كۆز ئاچتى. بۇ بوۋاق كېيىنكى ۋاقىتلاردىكى ئۇيغۇر يېڭى دېموكراتىك ئەدەبىياتىنىڭ بايراقدارى، ۋەتەنپەرۋەر ئىلغار شائىر، تىز…

دىنىس سئنور (ئامئرىكا) تارىختا ئوتتۇرا ئاسىيا ياۋرۇپا- ئاسىيا مىللەتلىرى ھەتتا مۇڭغۇللارمۇ ھۇنلارغا ئوخشاش ۋەھشىي، جەسۇر، تەڭداشسىز جەڭچى دېگەنگە ئوخشاش مەنىداش سۆزلەر بىلەن ئاتالغان ئەمەس. خۇددى گئرمانلاردىكى ۋاندالىدىلاردەك بىزگە ئىلگىرى كۆرىلىپ باقمىغان Vadalism (ۋەھشىيلىك) دئگەنگە بىر ئاتالغۇ قالدۇرۇپ كەتكەنىدى. «ھۇن» دئگەن…

ئەقىل ھەم بىلىم تەرجىمانى بۇ تىل، رۇشەن تىل كىشىنى يۇرۇتقۇچى،بىل!            -يۈسۈپ خاس ھاجىپ تىل مەدەنىيىتى تەربىيىسى دېگەندە نەزەردە تۇتۇلىدىغىنى ئانا تىل تەربىيىسى،ئانا تىل تەربىيىسى پەرزەنتلەرنىڭ قەلبىدە ئانا تىلغا بولغان مۇھەببەت تۇيغۇسىنى ئويغىتىش،ئانا تىلنى قوغداش ۋە ئانا تىلنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى مەقسەت…

كامىلجان ناسىر ھۆرمىتىمدە پەخىرلىك ، ئانا تىلىم جان تىلىم . مەدەنىيەت تەختىدە ، بۈيۈك سۇلتان خان تىلىم . سىنىڭ بىلەن ئالەمدە ، قەدىر تاپتۇق زوقلاندۇق. تۆھپىلەردىن تارىختىن ، مەغرۇرانە روھلاندۇق . ئۇشبۇ سۆزۈم دەلىلى : داڭلىق ئۇيغۇر مۇقامى . ئانا…

غالىب بارات ئەرك ئۇيغۇرلار قەدىمكى دەۋردە تەرەققى قىلغان شەرق خەلقلىرىدىن بىرى ئىدى، ئەمما يېقىنقى 3- 4 ئەسىردە تەرەققىياتى ئەڭ قالاق ھالەتكە چۈشۈپ قالدى، بۇ زادى نىمە ئۈچۈن؟ 1 . تەرەققىياتنىڭ ئالدىنقى شەرتى تېنچلىق بولمىغان تارىخ بەتلىرىنى ۋاراقلايدىغان بولساق بىلەلەيمىزكى 1600-…

ئېزىز ئاتاۋۇللا سارتېكىن ئىنساننىىڭ ھاياتىنىيىرگىنىشلىك ھالەتكە چۇشۇرۇپ قويۇشنىڭ يولى تولا، ئەمما ئۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ ئەشەددىيسى -ئىنساننىپەقەت ئۆزىنىلا ئويلاش، ئۆز شەخسىيىتىگە چوقۇنۇش، ئۆزىدە مەنىۋىيەتنىڭ ھەر قانداق دولقۇنىنىبەرپا قىلىش ۋە ئۆزنىڭ سىرلىق ھاياتىنى قورساقىنىڭ غېمىدە يۇرۇش ھەمدە ۋاقىتنى بىكارغائۆتكۇزۇش دەرىجىسىگە چۇشۇرۇپ قويۇش….

ﺋﺎﺑﺪﯗﺷﯜﻛﯜﺭ ﻣﯘﮬﻪﻣﻤﻪﺗﺌﯩﻤﯩﻦ ﻣﯘﻗﻪﺩﺩﯨﻤﻪ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺋﯩﻨﺴﺎﻧﯩﻴﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﯧﻜﯩﻨﻤﯩﭽﯩﻠﯩﻚ ﯞﻩ ﺳﻮﻏﯘﻕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﻪﺭ ﺋﯘﺭﯗﺷﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺧﯩﺮﻟﯩﺸﯩﭗ، ﻳﯧﯖﻰ ﻳﯧﻘﯩﻨﻠﯩﺸﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﺗﻪﯕﭙﯘﯕﻠﯩﺸﯩﺶ ﺩﻩﯞﺭﯨﮕﻪ ﻗﻪﺩﻩﻡ ﻗﻮﻳﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻧﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻦ ﺑﯧﺸﺎﺭﻩﺕ ﺑﻪﺭﻣﻪﻛﺘﻪ. ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ « ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﻰ » ﺑﻪﺵ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﯩﻚ « ﭼﯚﻛﯜﭖ ﻛﻪﺗﻜﻪﻥ ﻛﯧﻤﻪ »ﺩﻩﻙ ﺧﺎﺭﺍﺑﯩﻠﯩﻘﺘﯩﻦ، « ﺋﻪﺳﮭﺎﺑﯘﻟﻜﻪﮬﻒ »ﺩﻩﻙ ﺋﯘﺯﺍﻕ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺳﻮﺯﯗﻟﻐﺎﻥ…