ئۇيغۇر

لوپ، لوپنۇر، لاپچۇق، لوپ ناھىيىسى ناملىرىنىڭ مۇناسىۋىتى ھەققىدە ھازىر شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا لوپ نامى بىلەن باغلانغان بىر قىسىم جاي ناملىرى بار. جۈملىدىن خوتەن ۋىلايىتىدە لوپ ناھىيىسى )洛浦> ۋە بۇ ناھىيىدە لوپ بازىرى، بايىنغولىن ئوبلاستىدا لوپنۇر ناھىيىسى )尉犁> ۋە بۇ…

ئەسئەت سۇلايمان قۇملۇقلاردىكى پايانسىزلىق بىلەن بوستانلىقلاردىكى چەكلىمىلىك ھامان كىشىلەردە بىر خىل قېچىپ قۇتۇلغىلى بولمايدىغان زىددىيەتلىك كەيپىياتنى ھاسىل قىلىدۇ. تەكلىماكاننى چۆرىدەپ، بىر-بىرىدىن مۇئەييەن ئارىلىقتا ئايرىلىپ تۇرغان بوستانلىقلار گويا بارخانلار ئارىسىغا مەڭگۈ بەنت قىلىۋېتىلگەندەك كىشىگە يېتىملىك، غېرىبلىق ۋە دۇنيادىن ئايرىلىپ قالغانلىقتەك خامۇش…

ئەزىز ئاتاۋۇللا سارتېكىن سان ئىنسان تەپەككۈرى تەرەققىي قىلىپ مەلۇم باسقۇچقا يەتكەندە ، ئىجتىمائىي ئىشلەپچىقىرىش پائالىيەتلېرىنىڭ ئېھتىياجىغا ماسلىشىش ئۈچۈن بەلگىلەر ئاساسىدا بارلىققا كەلگەن.ماتىماتىكىلىق ھېسابلاش كاتېگورىيىسىگە تەئەللۇق بولغان بەزى سانلارنىڭ مەنىۋىي تۈس ئېلىشى بىر قەدەر ئوموملاشقان ئەنئەنىۋىي مىللىي مەدەنىيەت ھادىسى ھېسابلىنىدۇ.بۇ سانلارنىڭ…

ئاپتۇرنىڭ يېزىۋاتقان « ئۇيغۇر ئۈچۈن بىلىم» ناملىق كىتابىدىن پارچە يازغۇچىسى: ئابدۇقادىر جالالىدىن « بىلىم يوق يەردە، نادانلىق ئۆزىنى بىلىم دەپ ئاتايدۇ.» – بىر ئاقىلنىڭ ئاغزىدىن بىلىش تارىخى ئىنسانىيەت ئەجدادىنىڭ دەسلەپكى بىلىشلىرىنىڭ ھەيران قېلىش، خام خىيال ۋە تۈرلۈك رەۋىشتىكى تەسەۋۋۇرلاردىن ئىبارەت…

ۋەلى كېرىم كۆكئالىپ «نازىركوم»نى «نازىر» ۋە «كوم»دىن ئىبارەت ئىككى سۆزنىڭ بېرىكىشىدىن تۇزۇلگەن ئاتالغۇ دەپ تەبىر بەرگىنىمىزدە، بۇ ئۇسسۇلنىڭ زادى قايسى دەۋىردە پەيدا بولغانلىقىنى ۋە نېمە سەۋەپتىن شۇنداق ئاتالغانلىقىنى ھەرقانچە قىلىپمۇ توغرا چۇشەندۇرۇپ بەرگىلى بولمايدۇ. بىز نازىركوم ئۇسسۇلىنى ئۇزاق تارىخقا ئىگە،…

يولۋاس مۇھەممەتئىمىن تارىخى، ئىجتىمائىي سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئەجداتلىرىمىز تەرىپىدىن ھەر قايسى تارىخىي زامانلاردا يارىتىلغان قىممەتلىك مەدەنىيەت مىراسلىرىنىڭ نۇرغۇنلىرى يوقىلىپ كەتتى، تالان- تاراجقا ئۇچرىدى. ئېچىنىشلىق ھالدا ۋەيران قىلىۋېتىلدى. نەتىجىدە تارىخ ۋە مەدەنىيىتىمىزنى تەتقىق قىلىشتا زور دەرىجىدە ئۈزۈكچىلىك پەيدا بولۇپ، تارىخ كەچمىشلىرىنىڭ يارقىن…

شىخەنزە (تاش ئېرىق ) شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايونىنىڭ بىۋاستە قاراشلىق شەھەر. ئۇ، تەڭرىتاغ ئوتتۇرا بۆلىكى ئىلان قابىرغا تاغلىقىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، جۇڭغار ئويمانىلىقىنىڭ جەنۇبىي چېتىگە ۋە ماناس دەرياسىنىڭ غەرىبىگە جايلاشقان. شەھەرنىڭ شەرق تەرىپى ماناس دەرياسى ئارقىلىق ماناس ناھىيىسى بىلەن ئايرىلىپ…

ئۈرۈمچى شەھىرى ـــ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايۇنىنىڭ مەركىزى. ئۇ تەڭرىتاغ ئوتتۇرا بۈلىكىنىڭ شىمالى ئىتىكى ۋە جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ جەنۇبى چېتىگە جايلاشقان بۇلۇپ، شەرىقى تەرپى تۇرپان شەھىرى بىلەن، غەربىي شىمال تەرپى جىمسار ناھىيىسى بىلەن، شىمال تەرىپى فۇكاڭ، ناھىيىلىرى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي شىمال…

يالقۇن روزى 2007 – يىلى رۇسىيىنىڭ ئارخېئولوگىيە ساھەسىدىكى ئەڭ چوڭ خەۋەر پۇر باجىن-لايدىن ياسالغان قەلئە توغرىسىدىكى خەۋەر بولدى . بۇ خەۋە رۇسىيىنىڭ ئاخبارات ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق دۇنياغا جاكارلانغاندىن كېيىن پۈتكۈل دۇنيانىڭ نەزىرى پۇرباجىنغا تىكىلدى . رۇسىيە ئاخبارات ۋاسىتىلىرى پۇرباجىننى «ئورخۇن ئۇيغۇر…

ﺋﺎﻗﺴﯘ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﻧﺎﻣﻨﯩﯔ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﯩﺸﻰ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺧﯩﻠﻤﯘ ﺧﯩﻞ ﻛﯚﺯﻗﺎﺭﺍﺷﻼﺭ ﺳﺎﻗﻼﻧﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪە ﺑﯩﺮﻗﻪﺩﻩﺭ ﺋﺎﺳﺎﺳﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﻐﯩﻨﻰ ﺗﯚﯞﻩﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺧﯩﻞ ﻗﺎﺭﺍﺵ ﺋﻮﻣﯘﻣﻼﺷﻘﺎﻥ. ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﻨﭽﯩﺴﻰ ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺳﯘﻧﯩﯔ ﻛﯚﭘﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﻗﻮﻳﯘﻟﻐﺎﻥ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﻗﺎﺭﺍﺵ: ﺑﯘ ﮬﻪﻗﺘﻪ 1763- ﻳﯩﻠﻰ ﻓﯧﯔ ﭼﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ «…

ﺋﺎﻗﺴﯘ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﻧﺎﻣﻨﯩﯔ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﯩﺸﻰ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺧﯩﻠﻤﯘ ﺧﯩﻞ ﻛﯚﺯﻗﺎﺭﺍﺷﻼﺭ ﺳﺎﻗﻼﻧﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪە ﺑﯩﺮﻗﻪﺩﻩﺭ ﺋﺎﺳﺎﺳﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﻐﯩﻨﻰ ﺗﯚﯞﻩﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺧﯩﻞ ﻗﺎﺭﺍﺵ ﺋﻮﻣﯘﻣﻼﺷﻘﺎﻥ. ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﻨﭽﯩﺴﻰ ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺳﯘﻧﯩﯔ ﻛﯚﭘﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﻗﻮﻳﯘﻟﻐﺎﻥ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﻗﺎﺭﺍﺵ: ﺑﯘ ﮬﻪﻗﺘﻪ 1763- ﻳﯩﻠﻰ ﻓﯧﯔ ﭼﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ «…

قەشقەر شەھرى قەشقەر دەرياسى دېلتىسىنىڭ ئوتتۇرا، يۇقىرى، قىسمىغا جايلاشقان. ئۇنىڭ شەرق، شىمال، غەرب تەرىپى قەشقەر كونىشەھەر نەھىيسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇپ تەرىپى قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرىقتىن غەرىپكىچە بولغان كەڭلىكى 13 كىلومېتېر جەنۇپىن شىمالغىچە بولغان ئارىلىقى 19 كىلومېتىر، شەھەر رايونى…